Beth yw 'Performance' yn Gymraeg? - 40 mlynedd o 'Gelf Perfformio' yng Nghymru

Prosiect ymchwil i ddadorchuddio ac archifo hanes Celf Perfformio yng Nghymru

Ni chofnodwyd hanes celf perfformio (performance art) yng Nghymru eto. Dros gyfnod o bron i ddeugain mlynedd, bu artistiaid yn y wlad hon yn creu celf perfformio, celf gweithredu (action art) a chelf seiliedig ar amser (time-based art), ond ar lafar y cofnodwyd eu gwaith yn bennaf - yn frith atgofion mewn hanesion, sïon a sôn. Mor gynnar â 1968, yr oedd yr arlunydd o Gymro Ivor Davies, hyrwyddwr y mudiad Destruction in Art, yn cynnal digwyddiadau (happenings) ym Mhrifysgol Abertawe; daeth Eisteddfod Genedlaethol 1977 yn Wrecsam yn ddrwgenwog am ei rhaglen o berfformiadau rhyngwladol a oedd yn cynnwys Joseph Beuys, Jannis Kounellis a Mario Merz ac ymyriadau byrfyfyr gan yr arlunydd o Gymro Paul Davies; yn y 1990au, rhoddodd Cardiff Art in Time lwyfan pwysig i waith perfformio rhyngwladol a lleol... Yn aml, ofer fydd y chwilio am olion y digwyddiadau hyn yng nghofnodion swyddogol hanes celf Cymru. Mae'n syndod nad oes unrhyw archifau cyhoeddus ar gyfer celf perfformio yng Nghymru, dim llyfrau, dim cyfnodolion - er gwaethaf y ffaith bod y math hwn o gelf yn hoff o gofnodi pethau ar bapur a myfyrio'n ddamcaniaethol. Ac eto, mae byd celf perfformio cyfoes y wlad hon ymhlith y mwyaf bywiog yn y DU.

Mae Beth yw 'Performance' yn Gymraeg? yn brosiect ymchwil mawr sydd wedi ymroi i ddadorchuddio ac archifo hanes Celf Perfformio yng Nghymru. Dyma ddiffiniad o'r meysydd sydd o ddiddordeb i'r cynllun:

1. gwaith perfformio o fewn ffiniau daearyddol Cymru, gan gynnwys perfformiadau yng Nghymru gan artistiaid o'r tu allan i Gymru, ond gan hepgor perfformiadau oddi allan i Gymru gan berfformwyr o Gymru, oni bai bod y perfformiadau hynny o bwys mawr i ddatblygiad celf perfformio yng Nghymru. Y bwriad yw mapio'r broses o greu 'maes' neu 'fyd' artistig ar sail dylanwadau artistig, diwylliannol, cymdeithasol ac amgylcheddol mewnol ac allanol penodol.
2. celf a gwaith perfformio sydd wedi deillio o'r maes hwn - celf fideo (video), sonig (sonic), amlgyfrwng (multimedia), rhyngweithiol (interactive) a gosod (installation)- os oes gan y gwaith nodweddion perfformiadol; celf byw (live art), gan gynnwys peth theatr a dawns arbrofol os oes cysylltiad cryf rhwng y gwaith hwn ac estheteg celf perfformio; a barddoniaeth berfformio.

Yn fras, mae'r prosiect yn cwmpasu'r 40 mlynedd ddiwethaf, o'r digwyddiadau cyntaf yng Nghymru ar ddiwedd y 1960au hyd heddiw.

Mae Beth yw 'Performance' yn Gymraeg? yn defnyddio'r dulliau methodolegol isod:

• ymchwil maes i ddod o hyd i'r amrywiaeth lawn a'r mathau o waith perfformio a wnaed yng Nghymru rhwng 1965 a 2008
• ymchwil damcaniaethol i edrych ar y materion damcaniaethol allweddol o ran perfformiad a dogfennaeth a hanes celf perfformio
• ymyriadau curadurol ymarferol

Mae Beth yw 'Performance' yn Gymraeg? yn edrych ar y themâu damcaniaethol allweddol isod:

1. sut y gall perfformio, sydd yn gelfyddyd dros dro gael ei ddogfennu a'i archifo?
2. sut y ffurfir maes artistig o fewn cyd-destun diwylliannol, cymdeithasol ac amgylcheddol penodol?
3. sut mae archifo perfformiad yn cyfrannu at gyfansoddiad maes o'r fath?

Dyma'r deunydd y bydd Beth yw 'Performance' yn Gymraeg? yn ei ddefnyddio:

• dogfennau, gan gynnwys ffotograffau, ffilmiau a fideos, datganiadau, nodiadau, darluniau, erthyglau papur newydd, cofnodion ysgrifenedig ayyb.
• cyfres o gyfweliadau gydag artistiaid, cynulleidfaoedd ac eiriolwyr.

Dyma'r hyn y mae Beth yw 'Performance' yn Gymraeg? yn anelu tuag ato:

1. archif chwiliadwy ar-lein. Nid creu casgliad diriaethol newydd mo'r bwriad ond, yn hytrach, creu mynegai 'rhithwir' sy'n caniatáu i ddefnyddwyr weld lle y cedwir deunydd dogfennol ar gelf perfformio yng Nghymru.
2. cyfres o gyfweliadau cyhoeddus 'Hanes Llafar' (2006-2008).
3. cyhoeddiad a fydd yn cofnodi 40 mlynedd o Gelf Perfformio yng Nghymru (1968-2008), gan gynnwys cronoleg, erthyglau beirniadol ar artistiaid, sefydliadau a rhwydweithiau, themâu a mudiadau allweddol, a llyfryddiaeth o gyhoeddiadau perthnasol.

a: gwefan, blog, darlithoedd, ail-luniadau, ail-ymweliadau, cyhoeddiadau, gosodiadau sain ayyb.